માત્ર દિવાળી જ નહીં! ભારતમાં આ તહેવારો પર પણ થાય છે ભવ્ય આતશબાજી, જાણો ક્યાં કેવી રીતે ઉજવાય છે પર્વ

દિવાળી આવતાં જ દેશભરમાં દીવા, રોશની અને ફટાકડાની આતશબાજીની ચર્ચા સામાન્ય બની જાય છે. પ્રદૂષણ અને સુપ્રીમ કોર્ટના નિયમોને લઈને પણ દર વર્ષે ગંભીર ચર્ચાઓ થતી રહે છે. પરંતુ મોટાભાગના લોકો એમ માનતા હોય છે કે ફટાકડા માત્ર દિવાળી પર જ ફોડવામાં આવે છે. વાસ્તવમાં ભારતની વિવિધ સંસ્કૃતિઓમાં દિવાળી સિવાય પણ એવા અનેક ધાર્મિક પર્વો, તહેવારો અને ખુશીના પ્રસંગો છે જેમાં આકાશ રંગબેરંગી રોશની અને આતશબાજીથી ઝળહળી ઊઠે છે. દેશના અલગ-અલગ રાજ્યોમાં ઉજવાતા આવા જ કેટલાક પ્રમુખ તહેવારો અને ખાસ અવસરો પર એક નજર-

ગુરુપર્વ, છઠ્ઠ પૂજા અને કાલી પૂજામાં રોશનીનો વૈભવ
ગુરુપર્વ (ગુરુ નાનક જયંતિ): શીખ સમુદાયના સૌથી પવિત્ર તહેવાર ગુરુ નાનક જયંતિ પર દેશભરના ગુરુદ્વારાઓને દીવાઓ અને લાઈટિંગથી શણગારવામાં આવે છે. પંજાબ, દિલ્હી સહિત અનેક સ્થળોએ નગર કીર્તન અને રાત્રિના સમયે વિશેષ ગ્રીન ફટાકડા અને આતશબાજીથી ખુશી વ્યક્ત કરવામાં આવે છે.
છઠ્ઠ મહાપર્વ: બિહાર, ઝારખંડ અને પૂર્વી ઉત્તર પ્રદેશમાં આસ્થાનું મહાપર્વ છઠ્ઠ પૂજા ખૂબ ઉત્સાહથી ઉજવાય છે. આથમતા અને ઊગતા સૂર્યનારાયણને અર્ઘ્ય આપ્યા બાદ નદી-તળાવના ઘાટ તેમજ ઘરોમાં બાળકો અને યુવાનો ફટાકડા ફોડીને ઉત્સવ મનાવે છે.
કાલી પૂજા: પશ્ચિમ બંગાળ, ત્રિપુરા અને આસામમાં દિવાળીની અમાસે જ મા કાલીની મહાપૂજા થાય છે. બંગાળમાં આ રાત્રે ભવ્ય પંડાલોની સાથે-સાથે મોટા પાયે આતશબાજી કરવામાં આવે છે.

ક્રિસમસ, ન્યૂ યર અને મકરસંક્રાંતિ-પોંગલ
નાતાલ અને નવું વર્ષ: 24મી ડિસેમ્બરની મધરાતે ક્રિસમસના આગમન પ્રસંગે અને ખાસ કરીને 31 ડિસેમ્બરની રાત્રે 12 વાગ્યે નવા વર્ષના સ્વાગત માટે મેટ્રો શહેરો, હોટેલ્સ અને ક્લબ્સમાં ભવ્ય આતશબાજી કરવામાં આવે છે.
લોહડી અને મકરસંક્રાંતિ: પંજાબમાં લોહડી પર અગ્નિ પ્રગટાવીને તેની આસપાસ નૃત્ય સાથે નાના ફટાકડા ફોડવામાં આવે છે. જ્યારે ગુજરાત અને મહારાષ્ટ્રમાં મકરસંક્રાંતિની સાંજે પતંગબાજી પૂર્ણ થયા બાદ આકાશ કંદિલ (તુક્કલ)ની સાથે ફટાકડા ફોડીને આકાશને રોશન કરવામાં આવે છે.
પોંગલ: દક્ષિણ ભારતમાં લણણીના તહેવાર પોંગલ દરમિયાન પણ કેટલાક વિસ્તારોમાં આતશબાજીની પરંપરા જોવા મળે છે.

ગણેશોત્સવ, વિજયાદશમી અને સામાજિક પ્રસંગો
મહારાષ્ટ્ર અને ગુજરાતમાં ગણપતિ બાપ્પાના આગમન તેમજ અનંત ચતુર્દશીએ વિસર્જન યાત્રા દરમિયાન ઢોલ-નગારા સાથે આતશબાજીનો અનોખો માહોલ સર્જાય છે. અસત્ય પર સત્યના વિજય રૂપે જ્યારે રાવણ, કુંભકર્ણ અને મેઘનાદના વિશાળ પૂતળાઓનું દહન કરવામાં આવે છે, ત્યારે પૂતળામાં ભરેલા ફટાકડા અને આકાશમાં થતી આતશબાજી જોવા હજારો લોકો ઉમટી પડે છે. ભારતમાં લગ્ન-સરઘસ (વરઘોડો), ચૂંટણીના પરિણામોમાં વિજય કે ક્રિકેટ વર્લ્ડ કપ જેવી રમતગમત સ્પર્ધાઓમાં ટીમ ઇન્ડિયાની ઐતિહાસિક જીત વખતે પણ ઉત્સાહ વ્યક્ત કરવા ફટાકડા ફોડવાનો ટ્રેન્ડ સામાન્ય છે.

ઉત્સાહ વચ્ચે પર્યાવરણ અને સ્વાસ્થ્યની સુરક્ષા જરૂરી
આતશબાજી ભલે તહેવારની ભવ્યતા વધારે, પરંતુ તેનાથી નીકળતો ઝેરી ધુમાડો અને પ્રચંડ અવાજ હવા-ધ્વનિ પ્રદૂષણ વધારે છે. ખાસ કરીને નાના બાળકો, વૃદ્ધો, અસ્થમાના દર્દીઓ અને પાલતુ પ્રાણીઓ માટે આ સમયગાળો તકલીફદાયક સાબિત થાય છે. તેથી ઉત્સવની ઉજવણી કરતી વખતે નિયત સમયમર્યાદા, ગ્રીન ફટાકડાનો ઉપયોગ અને સ્થાનિક વહીવટી તંત્રના સુરક્ષા નિયમોનું પાલન કરવું અનિવાર્ય છે.