લગ્ન-પાર્ટીમાં ડીજે સ્પીકર્સ પાસે ઊભા રહો છો? સાવધાન! 120 ડેસિબલનો અવાજ કાયમ માટે છીનવી શકે છે સાંભળવાની શક્તિ

ભારતમાં લગ્ન પ્રસંગો, પાર્ટીઓ અને ગણેશોત્સવ કે નવરાત્રિ જેવા તહેવારો દરમિયાન ડીજે (DJ) અને વિશાળ સાઉન્ડ સિસ્ટમનો ઉપયોગ સામાન્ય બની ગયો છે. પરંતુ કાનના પડદા ધ્રુજાવી દેતો આ તીવ્ર અવાજ માત્ર ક્ષણિક મનોરંજન નથી, તે ગંભીર સ્વાસ્થ્ય સમસ્યાઓનું મૂળ પણ બની શકે છે. ચાલો જોઈએ આ પાછળનું કારણ અને કઈ રીતે આ ક્ષણિક આનંદ કાનના સ્વાસ્થ્ય માટે નુકસાનકારક બની શકે છે.
મેડિકલ એક્સપર્ટ્સ્ અને ઓડિયોલોજિસ્ટ્સના મતે, ઊંચા અવાજમાં સતત વાગતું ડીજે મ્યુઝિક કાયમી બહેરાશ, હાર્ટ એટેક, બ્લડ પ્રેશર અને માનસિક તણાવ જેવી જોખમી સ્થિતિ પેદા કરી શકે છે. વર્લ્ડ હેલ્થ ઓર્ગેનાઈઝેશનના માપદંડો મુજબ, ચોક્કસ મર્યાદાથી વધુ તીવ્રતા ધરાવતો અવાજ સીધો શરીરના મહત્વપૂર્ણ અંગોને નુકસાન પહોંચાડે છે.

કેટલા ડેસિબલ અવાજ કાન માટે જોખમી ગણાય?
સામાન્ય વાતચીતનો અવાજ 50થી 60 ડેસિબલ (dB)ની આસપાસ હોય છે, જે કાન માટે સંપૂર્ણ સુરક્ષિત છે. 85 ડેસિબલથી વધુ તીવ્રતા ધરાવતા અવાજમાં જો લાંબો સમય એટલે કે આઠ કલાકથી વધુ સમય સુધી રહેવામાં આવે, તો કાનના અંદરના નાજુક સેલ્સને નુકસાન પહોંચવા લાગે છે.

ડીજેનો અવાજ 100થી 120 ડેસિબલ પાર
તહેવારો, પાર્ટીઓ કે પછી વરઘોડામાં વાગતા ડીજેનું સાઉન્ડ લેવલ ઘણીવાર 100થી 120 ડેસિબલ કે તેથી પણ વધુ પહોંચી જાય છે. આટલી ઊંચી તીવ્રતાવાળા અવાજમાં માત્ર 15થી 30 મિનિટ રહેવાથી પણ કાનના પડદા ફાટવાનું અને કાયમી સાંભળવાની ક્ષમતા ગુમાવવાનું જોખમ રહે છે.

શરીર અને માનસિક સ્વાસ્થ્ય પર શું અસર થાય છે?
મોટેથી ડીજે સાંભળ્યા બાદ ઘણીવાર કાનમાં સતત ઘંટડી કે સીટી વાગવા જેવો અવાજ આવે છે. આ કાનની નસોને નુકસાન પહોંચ્યાનો સ્પષ્ટ સંકેત છે. અચાનક અને સતત આવતા ધમધમાટવાળા બેઝ (Bass)થી હાર્ટની પલ્સ અનિયમિત બને છે. તે શરીરમાં સ્ટ્રેસ હોર્મોન્સ વધારે છે, જેનાથી બ્લડ પ્રેશર અચાનક વધી જાય છે અને હૃદયરોગના દર્દીઓમાં હાર્ટ એટેક કે બ્રેઈન સ્ટ્રોકનું જોખમ વધી જાય છે. મોટો અવાજ સેન્ટ્રલ નર્વસ સિસ્ટમ પર સીધો પ્રહાર કરે છે, જેનાથી ચક્કર આવવા, અનિદ્રા, ચીડિયાપણું અને અસહ્ય માથાનો દુખાવો થઈ શકે છે.

બાળકો અને વૃદ્ધો માટે સૌથી વધુ ઘાતક
નાના બાળકોના કાનના પડદા અત્યંત નાજુક હોય છે. ડીજે સ્પીકર્સ નજીક બાળકોને લઈ જવાથી તેમની સાંભળવાની ક્ષમતા કાયમ માટે ક્ષતિગ્રસ્ત થઈ શકે છે. વૃદ્ધો અને સગર્ભા સ્ત્રીઓ માટે આ તીવ્ર કંપન ગર્ભસ્થ શિશુ અને માનસિક સંતુલન માટે અત્યંત જોખમી સાબિત થાય છે.

બચાવ માટે શું સાવચેતી રાખવી?
. ડીજે સ્પીકર્સ અને મોટા સાઉન્ડ બોક્સથી ઓછામાં ઓછું 15થી 20ફૂટનું સુરક્ષિત અંતર જાળવવું.
. જો મોટા અવાજવાળા વાતાવરણમાં રહેવું પડે તેમ હોય તો ઈયરપ્લગ્સ (Earplugs) નો ઉપયોગ કરવો.
. ડીજેના સતત અવાજ વચ્ચે રહેવાને બદલે દર થોડી મિનિટે શાંત વાતાવરણમાં જઈ કાનને આરામ આપવો.
. કાર્યક્રમ પૂર્ણ થયા બાદ જો કાનમાં ભારેપણું કે ઓછું સંભળાવાની ફરિયાદ રહે, તો તાત્કાલિક ઈએનટી (ENT) સર્જનની સલાહ લેવી.