માત્ર 24 કિમીનું અંતર છતાં કેમ ભારત-શ્રીલંકા વચ્ચે નથી બન્યો કોઈ પુલ? રામસેતુ અને સુરક્ષાનું ગણિત સમજો!

ભારત અને પડોશી દેશ શ્રીલંકા વચ્ચે રામાયણ કાળથી આધ્યાત્મિક અને ઐતિહાસિક સંબંધો જોડાયેલા છે. તમિલનાડુના છેવાડે આવેલા ધનુષકોડીથી શ્રીલંકાના તલાઈમન્નાર વચ્ચે સમુદ્રનું અંતર માત્ર 24થી 30 કિલોમીટર જેટલું જ છે. આટલું નજીકનું ભૌગોલિક અંતર હોવા છતાં આજદિન સુધી ભારત અને શ્રીલંકાને જોડતો કોઈ રોડ બ્રિજ, રેલ પુલ કે અંડરવોટર ટનલ બની શકી નથી. આ બંને દેશો વચ્ચે સીધો જમીની સંપર્ક કેમ શક્ય નથી બન્યો? આ પાછળ માત્ર એન્જિનિયરિંગ જ નહીં, પરંતુ રામસેતુની પવિત્રતા, પર્યાવરણ, અબજો ડોલરનો ખર્ચ અને બંને દેશોની સુરક્ષા સાથે જોડાયેલા ઘણા મોટા કારણો જવાબદાર છે.

વાવાઝોડાં અને કુદરતી આપત્તિઓનું અતિ-સંવેદનશીલ ક્ષેત્ર
ભારત અને શ્રીલંકા વચ્ચે આવેલી પાક સ્ટ્રેટ (Palk Strait) ભૌગોલિક રીતે અત્યંત સંવેદનશીલ છે. આ વિસ્તાર બંગાળની ખાડીમાં ઉદ્ભવતા ભયાનક ચક્રવાતી તોફાનો અને સુનામીના સીધા પટ્ટામાં આવે છે. 1964ના ભયાનક ચક્રવાતમાં ધનુષકોડી શહેર સંપૂર્ણપણે નષ્ટ થઈ ગયું હતું. ખુલ્લા સમુદ્રમાં આવા તોફાની હવામાન વચ્ચે કાયમી પુલ ઊભો કરવો અને તેને સુરક્ષિત રાખવો એ વૈશ્વિક એન્જિનિયરિંગ માટે સૌથી મોટો પડકાર છે.

રામસેતુ (એડમ્સ બ્રિજ)ની પૌરાણિકતા અને આસ્થા
ધનુષકોડી અને શ્રીલંકા વચ્ચે પૌરાણિક રામસેતુ અસ્તિત્વ ધરાવે છે. હિન્દુ આસ્થા મુજબ આ પુલ ભગવાન શ્રીરામની વાનરસેના દ્વારા લંકા પહોંચવા માટે બનાવવામાં આવ્યો હતો. જો અહીં મોટા પાયે બાંધકામ, સમુદ્રમાં ડ્રિલિંગ કે પિલર નાખવાની પ્રક્રિયા કરવામાં આવે, તો રામસેતુની કુદરતી અને ધાર્મિક સંરચનાને નુકસાન પહોંચી શકે છે, જેને લઈને ભારતમાં કરોડો શ્રદ્ધાળુઓ અને સંતોનો ઉગ્ર વિરોધ રહ્યો છે.

સમુદ્રી પર્યાવરણ અને મરીન ઈકોસિસ્ટમને ખતરો
પાક સ્ટ્રેટ અને મન્નારનો અખાત જૈવવિવિધતાથી ભરપૂર ક્ષેત્ર છે. અહીં છીછરા પાણીમાં દુર્લભ પરવાળા (Coral Reefs), દરિયાઈ ઘાસ અને ‘ડુગોંગ’ (સમુદ્રી ગાય) જેવા લુપ્તપ્રાય જીવો વસવાટ કરે છે. ભારે કન્સ્ટ્રક્શન, ખોદકામ અને સમુદ્રમાં વાહનોની સતત અવરજવરથી આ નાજુક ઇકોસિસ્ટમ કાયમ માટે નષ્ટ થઈ જવાનો ભય પર્યાવરણવિદો વ્યક્ત કરતા રહ્યા છે.

20 અબજ ડોલરથી વધુનો ખર્ચ: કમાણી સામે રોકાણ વધુ
સમુદ્ર પર 24થી 30 કિમી લાંબો સિક્સ-લેન બ્રિજ કે અંડરવોટર ટનલ તૈયાર કરવાનો અંદાજિત ખર્ચ 20 અબજ ડોલર (આશરે રૂપિયા 1.65 લાખ કરોડથી વધુ) થાય તેમ છે. શ્રીલંકાની આર્થિક સ્થિતિ અને બંને દેશો વચ્ચેના વર્તમાન દ્વિપક્ષીય વેપારને જોતાં, આટલા મોટા રોકાણ સામે વ્યાવસાયિક નફો (ROI) મળવાની શક્યતા ઘણી ઓછી છે, જેથી આર્થિક દ્રષ્ટિએ આ પ્રોજેક્ટ વાયેબલ ગણાતો નથી.

સુરક્ષા, કસ્ટમ્સ અને શ્રીલંકાની સાર્વભૌમત્વની ચિંતા
શ્રીલંકા એક ટાપુ દેશ હોવાથી સમુદ્ર તેની કુદરતી સરહદ અને સુરક્ષા કવચ છે. શ્રીલંકાના રાજકીય પક્ષો અને નાગરિકોમાં એવી આશંકા રહે છે કે જમીની માર્ગ જોડાવાથી દેશની આંતરિક સુરક્ષા અને સાર્વભૌમત્વ પ્રભાવિત થઈ શકે છે. સીધો રોડ માર્ગ ખૂલવાથી ગેરકાયદે ઘૂસણખોરી, શરણાર્થી સમસ્યા, માદક દ્રવ્યોની દાણચોરી અને કસ્ટમ્સ નિયમોના પાલનમાં સુરક્ષા એજન્સીઓ માટે માથાનો દુખાવો વધી શકે છે.