ફટાકડાના અવાજથી પરેશાન છો? જાણો અવાજનું પ્રદૂષણ રોકવા કાયદો તમારા પક્ષમાં કેવી રીતે છે?

દિવાળીનો મુખ્ય તહેવાર વીતી ગયા પછી પણ દેશના અનેક શહેરો અને રહેણાંક વિસ્તારોમાં મોડી રાત સુધી ફટાકડા અને આતશબાજીનો સિલસિલો ચાલુ રહેતો જોવા મળે છે. રાત્રિના સુમસામ વાતાવરણમાં થતા કાન ફાડી નાખતા ધડાકાઓને કારણે વરિષ્ઠ નાગરિકો, નવજાત શિશુઓ, બીમાર દર્દીઓ અને પાલતુ પ્રાણીઓ ભારે મુશ્કેલીમાં મુકાય છે. વધુમાં, હવાનું પ્રદૂષણ અને ધ્વનિ પ્રદૂષણ પણ અત્યંત ખતરનાક સ્તરે પહોંચી જાય છે.

જો તમારી આસપાસ કે પડોશમાં કોઈ વ્યક્તિ સુપ્રીમ કોર્ટ અને નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલ (NGT) ના આદેશોની ઐસીતૈસી કરીને રાત્રે ફટાકડા ફોડી રહી હોય, તો એક જાગૃત નાગરિક તરીકે તમારી પાસે તેના વિરુદ્ધ કાનૂની ફરિયાદ નોંધાવવાનો સંપૂર્ણ અધિકાર છે. જાણો મોડી રાત્રે ફટાકડા ફોડવા અંગેના કાયદા, સજાની જોગવાઈઓ અને સુરક્ષિત રીતે ફરિયાદ નોંધાવવાની સ્ટેપ-બાય-સ્ટેપ રીત.

રાતે 10 વાગ્યા પછી ફટાકડા ફોડવા કાનૂની ગુનો
દેશની સર્વોચ્ચ અદાલત અને નેશનલ ગ્રીન ટ્રિબ્યુનલના સ્પષ્ટ નિર્દેશો મુજબ, રાતના 10 વાગ્યાથી સવારે 6 વાગ્યા સુધી કોઈપણ પ્રકારના મોટા અવાજવાળા ફટાકડા ફોડવા પર સંપૂર્ણ પ્રતિબંધ છે અને તે ગેરકાયદેસર ગણાય છે. નિયત સમયમર્યાદાનું ઉલ્લંઘન કરનારાઓ વિરુદ્ધ સ્થાનિક પોલીસ અને પર્યાવરણ વિભાગ પર્યાવરણ સંરક્ષણ અધિનિયમ અને ભારતીય કાનૂની જોગવાઈઓ હેઠળ તાત્કાલિક એક્શન લઈ શકે છે.

ફરિયાદ ક્યાં અને કેવી રીતે નોંધાવવી?
જો તમારા વિસ્તારમાં મોડી રાતે પણ ફટાકડાનો અવાજ આવતો હોય તો તમે એની ફરિયાદ કરી શકો છો. તમે તાત્કાલિક સહાય માટે પોલીસ કંટ્રોલ રૂમના ઈમરજન્સી નંબર 112 (Dial 112) પર કોલ કરો. આ સિવાય તમે તમારા વિસ્તારના સ્થાનિક પોલીસ સ્ટેશનના લેન્ડલાઈન નંબર પર જાણ કરી શકો છો અથવા રૂબરૂ જઈને લેખિત અરજી આપી શકો છો. ઘણા શહેરોમાં તહેવારો દરમિયાન ખાસ પોલ્યુશન અને સાઉન્ડ કંટ્રોલ રૂમ સક્રિય હોય છે. જો તમને પડોશીઓ સાથે સીધો વિવાદ થવાનો ડર હોય, તો તમે પોલીસને કોલ કરતી વખતે તમારી ઓળખ સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત (Anonymous) રાખવાની સ્પષ્ટ વિનંતી કરી શકો છો.

અવાજ માપવા અને પુરાવા એકત્ર કરવાના નિયમો
કાયદાકીય રીતે કોર્ટમાં ધ્વનિ પ્રદૂષણ સાબિત કરવા માટે પોલ્યુશન કંટ્રોલ બોર્ડ અથવા વહીવટી તંત્ર દ્વારા કેલિબ્રેટ કરાયેલા સત્તાવાર સાઉન્ડ લેવલ મીટરનું રીડિંગ જ કાનૂની પુરાવો ગણાય છે. મોબાઈલ એપ્સ દ્વારા માપવામાં આવેલા ડેસિબલ લેવલને કોર્ટમાં માન્યતા મળતી નથી. કોઈપણ વ્યક્તિ સાથે ઘર્ષણમાં ઉતર્યા વિના, સુરક્ષિત અંતરે રહીને ફટાકડા ફૂટતા હોય તેનો ટૂંકો વિડીયો કે ઓડિયો રેકોર્ડ કરી શકાય છે. જેમાં તારીખ, ચોક્કસ સમય અને લોકેશન સ્પષ્ટ દેખાય તે રીતે પુરાવો સાચવી પોલીસને આપી શકાય છે.

નિયમ તોડવા પર જેલ અને ભારે દંડની જોગવાઈ
ગુનાની ગંભીરતા અને સંબંધિત રાજ્યના નિયમો મુજબ સજા નક્કી થાય છે-
પ્રતિબંધિત ફટાકડા ફોડવા કે ખરીદવા: દિલ્હી-એનસીઆર સહિતના સંવેદનશીલ વિસ્તારોમાં નિયમભંગ બદલ 6 મહિના સુધીની જેલ અને દંડની જોગવાઈ છે.
લાયસન્સ વિના ફટાકડાનો સંગ્રહ કરવા કે પ્રતિબંધિત ફટાકડા વેચવા બદલ 3 વર્ષ સુધીની જેલની સજા અને રૂપિયા 5000 સુધીનો દંડ થઈ શકે છે.
જો ફટાકડાના કારણે કોઈ મકાનમાં આગ લાગે કે કોઈ વ્યક્તિ ઈજાગ્રસ્ત થાય, તો આરોપી સામે બીએનએસની ગંભીર ગુનાહિત કલમો હેઠળ ગુનો નોંધવામાં આવે છે.

ફરિયાદ કરતી વખતે કઈ બાબતોનું ધ્યાન રાખવું?
ચોક્કસ સરનામું આપો: કોલ કરતી વખતે વિસ્તારનું નામ, સોસાયટી, વિંગ અને આસપાસનું જાણીતું લેન્ડમાર્ક સ્પષ્ટ જણાવો.
સમય અને સમયગાળો નોંધો: અવાજ ક્યારથી શરૂ થયો અને કેટલા સમયથી ચાલે છે તેની ચોક્કસ માહિતી આપો.
ફરિયાદ નંબર લો: કંટ્રોલ રૂમ કે અધિકારી પાસેથી તમારી ફરિયાદનો ડાયરી કે રેફરન્સ નંબર ચોક્કસ નોંધી લો.
કાયદો હાથમાં ન લો: કોઈની પ્રાઈવેટ પ્રોપર્ટીમાં બળજબરીથી ઘૂસીને રેકોર્ડિંગ કરવાનો પ્રયાસ ન કરો અને ફટાકડા ફોડનારા સાથે ઝઘડો કે મારામારી ટાળો. માહિતી તંત્ર સુધી પહોંચાડવી એ જ નાગરિકનું કર્તવ્ય છે.