ભારત-UAE સંબંધોમાં નવા ‘અધ્યાય’ની શરૂઆત, જાણો ‘ટ્રેડ-ડીલ’નું સિક્રેટ?

પીએમ મોદી અને શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ વચ્ચે દ્વિપક્ષીય સમજૂતી: $200 અબજના વેપારનો લક્ષ્યાંક

ભારતના પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીના આમંત્રણ પર, સંયુક્ત આરબ અમીરાતના રાષ્ટ્રપતિ, મહામહિમ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાને સોમવારે ભારતની સત્તાવાર મુલાકાત લીધી હતી. છેલ્લા દસ વર્ષમાં મહામહિમ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાનની આ પાંચમી ભારત મુલાકાત હતી અને UAEના રાષ્ટ્રપતિ તરીકે તેમની ત્રીજી સત્તાવાર ભારત મુલાકાત હતી. પીએમ મોદી અને રાષ્ટ્રપતિ મહામહિમ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાને બંને દેશો વચ્ચેના દ્વિપક્ષીય સહયોગના સંપૂર્ણ વ્યાપની સમીક્ષા કરી હતી તેમ જ ભારત-UAE વ્યાપક વ્યૂહાત્મક ભાગીદારી છેલ્લા દાયકામાં સતત મજબૂત થઈ હોવાની બાબતમાં સહમત થયા હતા.

બંને નેતાઓએ છેલ્લા બે વર્ષમાં અબુ ધાબીના ક્રાઉન પ્રિન્સ, મહામહિમ શેખ ખાલદ બિન મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહ્યાન અને દુબઈના ક્રાઉન પ્રિન્સ, UAE ના નાયબ પ્રધાનમંત્રી અને સંરક્ષણ મંત્રી, મહામહિમ શેખ હમદાન બિન મોહમ્મદ બિન રાશિદ અલ મકતુમની ભારત મુલાકાતોને આવકારી હતી, અને નોંધ્યું હતું કે આ મુલાકાતો દ્વિપક્ષીય સંબંધોની પેઢીગત સાતત્ય દર્શાવે છે. બંને નેતાઓએ સપ્ટેમ્બર 2025 માં યોજાયેલ રોકાણ પરની 13મી હાઈ-લેવલ ટાસ્ક ફોર્સ અને ડિસેમ્બર 2025 માં યોજાયેલ 16મી ભારત-UAE સંયુક્ત પંચની બેઠક અને 5મી વ્યૂહાત્મક સંવાદના પરિણામોને સમર્થન આપ્યું હતું.

ધોલેરામાં સ્પેશિયલ ઈન્વેસ્ટમેન્ટ રિજનના વિકાસ માટે ભાગીદારી
બંને નેતાઓએ 2022માં વ્યાપક આર્થિક ભાગીદારી કરાર (CEPA) પર હસ્તાક્ષર કર્યા પછી વેપાર અને આર્થિક સહયોગમાં મજબૂત વૃદ્ધિને આવકારી હતી અને દ્વિપક્ષીય વેપારની ઝડપી વૃદ્ધિની નોંધ લીધી હતી, જે નાણાકીય વર્ષ 2024-25માં 100 અબજ યુએસ ડોલર સુધી પહોંચ્યો હતો. બંને પક્ષોના વેપારી સમુદાયોના ઉત્સાહથી પ્રોત્સાહિત થઈને, તેઓએ 2032 સુધીમાં 200 અબજ યુએસ ડોલરનો લક્ષ્યાંક રાખીને દ્વિપક્ષીય વેપારને બમણો કરવાનો નિર્ણય લીધો.
નેતાઓએ સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો કે 2024માં હસ્તાક્ષર કરાયેલ દ્વિપક્ષીય રોકાણ સંધિએ બંને દેશોમાં બહુવિધ ક્ષેત્રોમાં રોકાણના પ્રવાહને વધુ મજબૂત બનાવ્યો છે. તેઓએ ગુજરાતના ધોલેરામાં સ્પેશિયલ ઇન્વેસ્ટમેન્ટ રીજનના વિકાસ માટે સંભવિત UAE ભાગીદારી પરની ચર્ચાઓને આવકારી હતી.

એઆઈ ઈમ્પેક્ટ સમિટમાં ટેકો જાહેર કર્યો
બંને નેતાઓએ વિજ્ઞાન અને ટેકનોલોજી અને નવીનતામાં, ખાસ કરીને આર્ટિફિશિયલ ઇન્ટેલિજન્સ (AI) અને ઊભરતી ટેકનોલોજીના ક્ષેત્રોમાં સહયોગ મજબૂત કરવાનો નિર્ણય લીધો હતો. ભારતમાં સુપરકોમ્પ્યુટિંગ ક્લસ્ટરની સ્થાપના પર સહયોગ કરવાના નિર્ણયને આવકારતા, તેઓ ભારતમાં ડેટા સેન્ટર્સ સ્થાપવામાં સહયોગની શક્યતાઓ શોધવા માટે પણ સંમત થયા હતા. બંને નેતાઓએ તેમની ટીમોને પરસ્પર માન્ય સાર્વભૌમત્વ વ્યવસ્થાઓ હેઠળ UAE અને ભારત વચ્ચે ‘ડિજિટલ એમ્બેસી’ સ્થાપવાની શક્યતા શોધવા નિર્દેશ આપ્યો હતો. મહામહિમ શેખ મોહમ્મદ બિન ઝાયેદ અલ નાહયાને ફેબ્રુઆરી 2026 માં ભારતમાં યોજાનાર ‘AI ઇમ્પેક્ટ સમિટ’ માટે ટેકો જાહેર કર્યો હતો.

પરમાણુ સુરક્ષામાં સહયોગનો પણ સમાવેશ
બંને નેતાઓએ દ્વિપક્ષીય ઊર્જા ભાગીદારીની મજબૂતી પર સંતોષ વ્યક્ત કર્યો હતો અને ભારતની ઊર્જા સુરક્ષામાં UAE ના યોગદાન પર ભાર મૂક્યો હતો. તેઓએ હિન્દુસ્તાન પેટ્રોલિયમ કોર્પોરેશન લિમિટેડ (HPCL) અને ADNOC ગેસ વચ્ચે 2028 થી શરૂ થતા દર વર્ષે 0.5 મિલિયન ટન લિક્વિફાઇડ નેચરલ ગેસની ડિલિવરી માટે 10-વર્ષના LNG સપ્લાય એગ્રીમેન્ટ પર હસ્તાક્ષર કરવાનું સ્વાગત કર્યું હતું. નેતાઓએ સસ્ટેનેબલ હાર્નેસિંગ એન્ડ એડવાન્સમેન્ટ ઓફ ન્યુક્લિયર એનર્જી ફોર ટ્રાન્સફોર્મિંગ ઇન્ડિયા (SHANTI) કાયદાના અમલીકરણને પણ આવકાર્યું હતું, અને નોંધ્યું હતું કે તે ઉન્નત નાગરિક પરમાણુ સહયોગ માટે નવી તકો ઊભી કરે છે. બંને પક્ષો અદ્યતન પરમાણુ ટેકનોલોજીમાં ભાગીદારી શોધવા સંમત થયા હતા, જેમાં મોટા પરમાણુ રિએક્ટર અને સ્મોલ મોડ્યુલર રિએક્ટર્સ (SMRs)ના વિકાસ અને તેના ઉપયોગ તેમ જ અદ્યતન રિએક્ટર સિસ્ટમ્સ, ન્યુક્લિયર પાવર પ્લાન્ટ ઓપરેશન્સ અને મેન્ટેનન્સ અને પરમાણુ સુરક્ષામાં સહયોગનો સમાવેશ થાય છે.

અબુ ધાબીમાં હાઉસ ઓફ ઈન્ડિયા બનાવાશે
તેમની ટીમોને કાર્યક્ષમ, ઝડપી અને ખર્ચ-અસરકારક સરહદ પારની ચૂકવણી (cross-border payments) સક્ષમ કરવા માટે રાષ્ટ્રીય પેમેન્ટ પ્લેટફોર્મ્સને એકબીજા સાથે જોડવા માટે કામ કરવા નિર્દેશ આપ્યો. બંને દેશો વચ્ચેના સહિયારા સાંસ્કૃતિક અને ઐતિહાસિક વારસાને ઓળખીને, પ્રધાનમંત્રી નરેન્દ્ર મોદીએ લોથલ ખાતે નેશનલ મેરીટાઇમ હેરિટેજ કોમ્પ્લેક્સ માટે કલાકૃતિઓ પૂરી પાડવાના UAE ના નિર્ણયને આવકાર્યો હતો. બંને નેતાઓએ ભારત-UAE મિત્રતાના કાયમી પ્રતીક તરીકે અબુ ધાબીમાં ‘હાઉસ ઓફ ઈન્ડિયા’ સ્થાપવાનો નિર્ણય લીધો હતો. તેઓ સાંસ્કૃતિક સમજણને વધુ ગાઢ બનાવવાના ઉદ્દેશ્યથી યુવા આદાનપ્રદાન દ્વારા જીવંત લોકો-થી-લોકોના સંબંધોને પોષવાનું ચાલુ રાખવા માટે પણ સંમત થયા હતા.

આતંકવાદીને આશ્રય આપવા જોઈએ નહીં
બંને નેતાઓએ સરહદ પારના આતંકવાદ સહિત તમામ સ્વરૂપો અને અભિવ્યક્તિઓમાં આતંકવાદની તેમની સ્પષ્ટ નિંદાનો પુનરોચ્ચાર કર્યો હતો અને ભારપૂર્વક જણાવ્યું હતું કે કોઈ પણ દેશે આતંકવાદી કૃત્યો માટે નાણાં પૂરા પાડતા, આયોજન કરતા, સમર્થન આપતા અથવા આચરનારાઓને સુરક્ષિત આશ્રય આપવો જોઈએ નહીં. તેઓ આતંકવાદી ધિરાણનો સામનો કરવા અને મની લોન્ડરિંગ વિરોધી પ્રયાસોને મજબૂત કરવા માટે ફાયનાન્શિયલ એક્શન ટાસ્ક ફોર્સ (FATF)ના માળખામાં સહયોગ ચાલુ રાખવા માટે સંમત થયા હતા. બંને નેતાઓએ સપ્ટેમ્બર 2023માં દિલ્હીમાં G20 સમિટ દરમિયાન ઇન્ડિયા-મિડલ ઇસ્ટ-યુરોપ ઇકોનોમિક કોરિડોર (IMEC)ના લોન્ચિંગને યાદ કર્યું.